سوالات متداول

سؤال ۱: شریعت، معرفت، حقیقت و طریقت چیستند؟

پاسخ:

شریعت
معنای لغوی کلمه «شریعت» روحی پاک است؛ روحی که شریعتش زیباست. نجات انسان به شریعت و سنت پیوند خورده است. شریعت، عمل سجده کردن در نماز با خدا در برابر دیدگان خویش است که از این طریق صمیمیت با خداوند متعال را پدید می‌آورد، فنا فی‌الله را محقق می‌سازد و رابطه‌ای با او برقرار می‌کند. شریعت اصطلاحی دنیوی است. شریعت راه زیباییِ الگوی خداوند و پیامبر گرامی (صلّى الله علیه و آله) است. کسی که الگو و ضوابط رفتاری خداوند و پیامبر گرامی (صلّى الله علیه و آله) را نقض کند، از مسیر شریعت دور می‌افتد.

معرفت
علم معرفت پوشیده، ناگفته و پنهان است. تنها کسی که به قرب الهی و فنا فی‌الله می‌رسد و خودِ خداوند، می‌دانند و می‌فهمند که نام آن معرفت است. وقتی خداوند متعال برای نخستین بار نفس را آفرید، آن در معرفت بود. از آنجا، هنگامی که به پدر آمد، هنوز در معرفت بود؛ وقتی به رحم مادر وارد شد، هنوز در معرفت بود. انسان از معرفت به عالم شریعت می‌آید، سپس از عالم شریعت به معرفت بازمی‌گردد، یا به عالم غیب. این سرزمین معرفت است، “عالم برزخ”. «عالم» به معنای کشور و «برزخ» به معنای چهره است، و این کشور، کشور خداوند است. کسی که از این دنیا با این دانش در دل خود کوچ کند، به کشور خداوند می‌رود، با او دیدار می‌کند و چهره مبارک او را می‌بیند. این عالم ابدی، آخرت – عالم سعادت – نامیده می‌شود؛ تعلیمی که هیچ‌کس جز پیر و اولیا قادر به انتقال آن نیست. رازی که هیچ‌کس جز خداوند متعال از آن آگاه نیست.

واقعیت
واژه «حقیقت» به معنای تحت‌اللفظی «صلات‌الدیدار» است؛ هر کس صلات‌الدیدار را تجربه کند، به حقیقت دست می‌یابد. میوهٔ درخت را حقیقت می‌نامند؛ اگر کسب‌وکاری سود کند، می‌توان گفت این حقیقت است. وقتی کسی نماز می‌خواند و خدا را می‌بیند، آنگاه نماز اقامه می‌شود. نبود نتیجه یا ندیدن یا به‌دست نیاوردن آن را در مسیر گمان، حقیقت نمی‌نامند. معنای لغوی کلمه «حقیقت» «مشاهده در نماز» است؛ هر کس مشاهده در نماز را تجربه کند، به حقیقت می‌رسد.

تصوف
واژه “طریقه” از واژه «سراط» گرفته شده است. معنای تحت‌اللفظی کلمه «طریقه» مسیر یا راه است. این راه، راه دنیوی از خشت و ملات نیست؛ این راه، راه معجزه‌آسا، الهی و قلمرو معنوی است، جایی که خداوند و پیامبر گرامی (ص) در آن هستند. وسیله‌ای برای انتقال انسان به آن مکان یا در طول آن مسیر ضروری است. نام این وسیله «خاکتَن اسک» است، که راهنما نامیده می‌شود. این راهنما در بنگالی «مروّابی»، در فارسی «پیر» و در عربی «مرشد» نامیده می‌شود. راهنمای این مسیر یک «اولیا»، یک «مرشد» یا یک «پیر» است. بدون این راهنما، راه دیگری برای رسیدن به خداوند و پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) وجود ندارد.